Шифрланған валюталарда PCC салығы. Не болып жатыр

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Анықтамалар

Название Анықтамалар
страница 5/7
Дата 08.05.2020
Размер 1.62 Mb.
Тип Документы
скачать >>>
^ 2.4 Валюталық шоттардағы ақшалар қозғалысының есебі

Қазақстан Республикасының белгіленген заңына сәйкес ел ішіндегі әр түрлі операциялар бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың бір – біріне төлейтін төлемдерді тек қана ұлттық валюта түрінде жүргізілуі тиіс. Ұйымдардың резидент емес заңды тұлғалармен орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін шетелдік валюта түрінде қаржы төлеуі немесе қаржы қабылдауы арнайы рұқсатты қажет етеді.

Сондай – ақ шетелдік валюта бойынша операция жасау үшін Қазақстан Республикасының аумағында тіркелген кәсіпорындар мен ұйымдар 1996 жылғы 24 желтоқсандағы нөмірі 54-1 санды «Валютаны реттеу туралы» Қазақстан Республикасының заңын және 1997 жылғы 23 мамырдағы Ұлттық банк басқармасы бекіткен нөмірі 206 – санды «Қазақстан Республикасындағы валюта бойынша жасалатын операциялардың ережесін» басшылыққа алуы тиіс.

Шетелдік валюта дегеніміз кәсіпорындар мен ұйымдардағы тауарларды, дайын өнімдерді сату (сатып алу), қызмет көрсету (падалану), жұмыстарды орындау барысында қолданатын Қазақстан Республикасының ұлттық валютасынан (теңгеден) басқа ақша бірліктері болып табылады.

Бағам (курс) – екі елдің ақша бірліктерінің екі елдің ақша бірліктерінің (валюталарының) өзара қатынасы.

Бағамдық (курстық) айырма – екі елдің салдарынан болатын айырма сомасы.

Кәсіпорындар мен ұйымдардың шетелдік валюта түрінде алатын табысы сол операция жасалған күнгі Қазақстан Республикасы Ұлттық банк мекемесі белгіленген ақша айырбастау бағамы (курсы) бойынша есептеліп, Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы түрінде (теңгемен) көрсетілуі тиіс. Бағам (курс) дегеніміз екі елдің ақша бірліктерінің (валюталарының) өзара қатынасы.

Кәсіпорындар мен ұйымдар шетел ақша бірлігімен (валютамен) операциялар жасау үшін банк мекемесінен валюталық шот аша алады. Ал банктен валюталық шот ашу үшін банк мекемесіне осы кәсіпорынның жарғысының көшірмесін, валюталық шот ашу туралы өтініш, тиісті адамдардың қолдары қойылып және ұйымдардың мөрі басылған арнайы карточка және тағы да басқа құжаттарды табыс етуі қажет.

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:

Қазақстан Республикасының шетел валютасын реттеу туралы заңына сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдар өкілетті банктер мен ақша айырбастау орындары арқылы Қазақстан Республикасы Ұлттық банк мекемесі белгіленген тәртіп бойынша шетел валютасын сатуға және сатып алуға биржада қалыптасқан бағам (курс) бойынша есептеледі.

Кәсіпорындар мен ұйымдарда негізгі құралдарды, материалдық қорларды және басқа да активтерді шетел валютасына сатқанда немесе оларды сатып алғанда, банктерден сондай – ақ банкіден тыс мекемелерден шетел валютасымен несие алғанда немесе оны қайтарғанда және тағы басқа жағдайларда шетелдік валюталармен жүргізілетін операциялар пайда болады. Осы операциялардың орындалған уақытымен, яғни тауарларды сатылған күні мен сол тауарлар үшін ақша қаражаттарының төленген мерзімі аралығындағы бағамның өзгеруі нәтижесінде бағамдық айырмашылық пайда болады.

Бағамдық (курстық) айырма дегеніміз екі елдің салдарынан болатын айырма сомасы. Бұл бағамдық айырмашылық қай уақытта пайда болса кәсіпорындар мен ұйымдардың сол кезеңдегі бухгалтерлік есебінде және қаржылық есеп беруінде көрсетіледі. Сондай – ақ кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын табыстар немесе шеккен шығындары өз алдына бөлек есептіледі.

Кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын табысы «Бағамдық айырмашылықтан алатын табыс» деп аталатын шотта, ал бағамдық айырмашылықтан шеккен шығыны «Бағамдық айырмашылықтан шығын» деп аталатын шотта есептелінеді. Бағамдық (курстық) айырма кәсіпорындар мен ұйымдар үшін оң (жағымды) нәтижелі болған жағдайда кәсіпорындардың бухгалтериясында:

Дт: Валюталық шоттағы ақшалар

Кт: Бағамдық айырмашылықтан алатын табыс корреспонденциясы жазылатын болса, бағамдық (курстық) айырма кәсіпорындар мен ұйымдар үшін теріс (жағымсыз) нәтижелі болған жағдайда:

Дт: Бағамдық айырмашылық бойынша шығын

Кт: Валюталық шоттағы ақшалар түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.

Меншік түріне қарамастан барлық шетел ақша бірлігімен (валютамен) операциялар жасайтын кәсіпорындар мен ұйымдар тиісті органдарға валюталық қорлардың қозғалысы жайлы есеп беріп отыруы тиіс.

11 – Кесте – Валюталық шоттағы ақшалар шоты бойынша жүргізілетін операциялар

1430 (334)

^ Операциялар мазмұны Дебиттелінетін шот Кредиттелінетін шот
1 2 3 4
1 Сатылған өнім мен көрсетілген қызмет үшін шетелдік сатып алушылардан валюталық шотқа келіп түскен сома 1050 (431) 1210 (301)
2 Шетелдік ақша өз елімздің ақшасына айырбасталып, есеп айырысу шотына кіріс етілді 1040 (441) 1050 (431)
3 Шетелдік сатып алушылардан алдын ала алынған аванс сомасы 1050 (431) 4410 (661,662)
4 Ұйымның валюталық шотынан келіп кірістелген сома 1020 (452) 1050 (431)
5 Банк көшірмесінде қате есептелген сомаларға:

– валюталық шотқа қате кіріс етілген ақшалар
– қате шығыс етілген сомалар

6 Шетелдік жабдықтаушылар алдында валюта бойынша берешек қарыздың жабылуы 4110 (671) 1050 (431)

Егер кәсіпорынның қызмет түрі – валюта айырбастау болса, кәсіпорында екі касса жұмыс істейді: айырбастау пунктінің кассасы (1011) және кәсіпорынның негізгі кассасы (1010). Валюта сатып алу – сату бойынша күнделікті жазбалар айырбастау пунктінің кассасы бойынша көрсетіледі (операциялар 1011– шотында жүргізіледі).

Жағдайды талдауға кірісуден бұрын мына жағдайды талдау қажет. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қызметінің ерекше түрі шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең аз мөлшері туралы» 2007 жылғы 24 қыркүйектегі № 112 қаулысымен жарғылық капиталдың ең аз мөлшері 1000000 теңге сомасында бекітілген.

Жаңадан құрылған немесе бұрыннан жұмыс істейтін уәкілетті органдар бір пунктен артық айырбастау пунктін ашқан кезде олардың жарғылық капиталы әрбір жаңадан ашылатын айырбастау пукнті үшін 300000 теңгеге ұлғайтылуға тиіс.

Жарғылық капиталды 2008 жылдың 1 қаңтарына дейінгі мерзімде сәйкестендіру қажет.

Ал енді айырбастау операцияларының есебі турады айталық.

Айырбастау операцияларының есебін ұйымдастыру үшін мынадай нормативтік құжаттар ұсынылады:

  • Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасында қолма – қол шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру ережелерін бекіту туралы» 2006 жылғы 27 қазандағы №106 қаулысы;
  • Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасы қаржы нарығының жекелеген субъектілері үшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспарын бекіту туралы» 2003 жылғы 1 қыркүйектегі № 324 қаулысы;
  • Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының «Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктерінде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда касса, сейф операцияларын және банкноталардың, монеталардың және құндылықтардың инкассациясы бойынша операцияларды жүргізу ережелерін бекіту туралы» 2001жылғы 3 наурыздағы № 58 қаулысы.

Менің пікірімше, кәсіпорында касса операцияларын есепке алу тәртібі дұрыс жолға қойылған деуге болмайды. Шоттардың үлгілік жоспарын жалпы принципі бұзылған, осы бухгалтерлік есеп шоттары операциялардың жасалған орнын есепке алуын емес, жасалатын біртектес операцияларды көрсетуге және оларды топтастыруға арналуын көздейді.

Яғни, валютаның қай кассада екендігіне және қандай операциялар жасалатынына қарамастан, қолма – қол шетел валютасымен жасалатын барлық операциялар – 1011 – шотында, ал теңгемен жасалған операциялар 1010 – шотында көрсетілуге тиіс.

Әрбір кассаның шеңберінде және шетел валюталарының түрі шеңберінде айырбастау операцияларын есепке алу субшоттарында жүргізілетін талдау есебін қамтамасыз етеді.

Әдетте, айырбастау пунктінің қызметкері айырбастау пунктінің жұмысы үшін негізгі кассадан немесе аусымын аяқтаған қызметкерден валютаны (теңгені және шетел валютасын) өз есептілігіне алады. Ол бір күнгі валюта сатып алу – сату бойынша барлық операцияларды сатып алынған және сатылған қолма – қол шетел валютасының тізіліміне тіркейді.

Жұмыс күнінің / ауысымның соңында сатып алынған және сатылған валютаның және оның теңгедегі баламасының қорытындысын жасайды. Бұл тізілім бастапқы бухгалтерлік құжат болып табылады, соның негізінде бухгалтер жазбалар жасайды.

Айырбастау пунктінің жұмыс режиміне, айырбастау пунктіндегі ақша қалдықтарының лимитіне, кәсіпорын әзірлеген ақшаны сақтау және касса операцияларын жүргізу ережелеріне байланысты, ақша айырбастау пунктінде қалдырылуы және ортақ касса өткізілмеуі мүмкін.

Айырбастау пунктінің қызметкері жұмыс күні басталар алдында ауысатын қызметкерлерден мынадай құндылықтарды қабылдап алды:

  • 200 000 теңге,
  • 3 000 АҚШ доллары,
  • 12 000 РР.

Бір күн ішінде ол:

  • Орталық кассадан толықтыруға 1 500 000 теңге ақша алды;
  • Баламасы 2 065 500 теңгеге 17 000 доллар (күні бойы бағамдар екі рет өзгерді), ол 215 000 теңгеге 45 000 РР сатып алды;
  • Баламасы 2 318 000 теңгеге 19 000 доллар және 200 000 теңгеге 40 000 РР сатты;
  • Орталық кассаға – 1 800 000 теңге қайтарды.

Ауысымның соңындағы қалдықтар:

  • теңге – 137 000,
  • АҚШ доллары –1 000,
  • РР –17 000.

Бухгалтер кіріс және шығыс касса ордерлері негізінде немесе ішкі рәсімдерде көзделген құжаттардың түріне байланысты басқа құжат пен сатып алынған және сатылған қолма – қол шетел валютасының тізілімі негізінде мынадай жазбалар жасайды ( сол күні 1 АҚШ долларының нарықтық бағамы 121 теңгеге және РР үшін 4,85 болды):

Пайда болған жетіспейтін қолма – қол ақшаны қызметкер сол күні өтеуге тиіс. Жетіспейтін қолма – қол ақша сомасының орнын жабу мүмкін болмаған жағдайда, жетіспеген ақшаны өтеу тәртібі кәсіпорынның ішкі ережелерімен реттеледі.

Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасы Кодексінің 180 – бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының валюталық операциялар бойынша есептілікті жеке және заңды тұлғалардың дерк кезінде (заңнамада берілгеннен күннен асып кететін мерзімде) табыс етпеуі немесе дұрыс емес есептілік табыс етуі әкімшілік жауапкершілікке әкеліп соғады.

Сонымен, нақты валюталық операция бойынша есепті кімнің – бас заңды тұлғаның немесе оның филиалыың (өкілдігінің) табыс ететінінің айтарлықтай айырмашылығы жоқ. Ең бастысы, есептіліктің дер кезінде табыс етілуі және дұрыс болуы.

12 – Кесте – Кәсіпорынның валюталар бойынша жасаған операциялары

Р/с Операциялар мазмұны Корреспонденция –

лайтын шот

Сомасы, теңге
Дебет Кредит
1 Операция бөлімшесінің екінші қызметкерінен өз есептілігіне қабылданды 1010 / 1

1011ОБ /1

1010 / 2

1011ОБ /2

200 000 тг

3 000 $ : 363 000

12 000 РР/58 200

2 Орталық кассадан қызметкердің есептілігіне берілді 1010 ОБ/1 1010 ОК 1 500 000 тг
3 Сатып алынған валюта кіріске алынды 1011ОБ /1 1010 ОБ/1 17 000$/2 057 000 тг = (17 000 * 121)

45 000 РР/218 250 тг = (45 000*4,85)

4 Валюта сатып алудан болған залал 7010 1011ОБ /1 $=8 500=(2065500- 2 057 000)

РР=3 000=(215500- 218 000)

5 Сатылған валюта есептен шығарылды 1010 ОБ/1 1011ОБ /1 19000$/2299000 тг =(19000*21) 40000

(40000*4,85)

6 Валюта сатудан түскен пайда танылды 1011ОБ /1 6010 $=19000=(2318000- 2299000)

РР=6000=(200000-194000)

7 Есептіліктен орталық кассаға кіріске қабылданды 1010 ОК 1010 ОБ/1 1 800 000 тг
8 2-қызметкердің есептілігіне берілді 1010 / 2

1011ОБ /2

1010 / 1

1011ОБ /1

137 000 тг

17 000РР/82450

9 Жетпейтін 100 $ кіріске алынды 1250 1011ОБ /1 100$12100

Егер Қазақстан компаниясының филиалы бас компания жүргізген валюталық операциялар бойынша тіркеу куәлігін алу үшін уәкілетті органдарға жүгінсе, онда Қазақстан Республикасында валюталық операцияларды жүзеге асырудың 11.12.2006 жылғы № 129 Ережесінің (бұдан әрі – Ереже) 25 – тармағына сәйкес тіркеу куәлігі, хабардар етілгені туралы куәлік алады.

Банк болып табылмайтын заңды тұлға – резидент филиалы (өкілдігі) сол филиал (өкілдік) жүзеге асырылатын валюталық операцияны тіркеуді және ол туралы хабардар етуді сұраған кезде тіркеу куәлігі және хабардар етілгені туралы куәлік заңды тұлға – резидентке тиісті филиалды (өкілдікті) көрсете беріледі. Одан әрі сол операциялар бойынша есептер табыс етуді филиал (өкілдік) жүзеге асырады.

Сонымен, заңды тұлға – резидент филиалдары филиалдың өзі жүзеге асыратын валюталы операцияны тіркеуді және ол туралы хабардар етуді сұрайды.

Сонымен бірге заңды тұлғаның бас офисі жүргізген валюталық операцияны тіркеуді және ол туралы хабардар етуді филиалдардың сұратуына валюталық заңнамада тиым салынбаған.

Бұл жағдайда тиісті тіркеуді және ол туралы хабардар етуді (тіркеу куәлігін немесе хабардар етілгені туралы куәлік беруді) Ұлттық Банктің бас заңды тұлға тіркелген жердегі аумақтық филиалы жүзеге асыратын болады.

Егер кәсіпорынға аймақтық өкілдігіне валюталық операцияларды жүзеге асыру жөніндегі тіркеу куәлігі берілетін болса, онда сол операциялар жөніндегі міндетті есептерді өкілдік емес, басты кәсіпорын береді.

Бұл жағдайда осы Ереженің 25 – тармағын басшылыққа алу қажет. Валюталық операциялар бойынша есептер беруді, заңды тұлғаның филиалы (өкілдігі) үшін тіркеу куәлігін (хабардар етілгені туралы куәлік) алуды филиал (өкілдік) өз бетінші жүзеге асырады.

Сонымен бірге бұл норма ең алдымен заңды тұлғаларға, олардың филиалдарына (өкілдіктеріне) ыңғайл болу үшін енгізілді.

Сонымен қатар, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасы Кодексінің 180 – бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының валюталық операциялар бойынша есептілікті жеке және заңды тұлғалардың дерк кезінде (заңнамада берілгеннен күннен асып кететін мерзімде) табыс етпеуі немесе дұрыс емес есептілік табыс етуі әкімшілік жауапкершілікке әкеліп соғады.

Сонымен, нақты валюталық операция бойынша есепті кімнің – бас заңды тұлғаның немесе оның филиалыың (өкілдігінің) табыс ететінінің айтарлықтай айырмашылығы жоқ. Ең бастысы, есептіліктің дер кезінде табыс етілуі және дұрыс болуы.

Ал егер кәсіпорын тіркеу куәлігін жоғалтып алса, онда ол куәліктің көшірме нұсқасын беру туралы өтініші жасайды. Көшірме нұсқа өтініш жасалған күннен бастап 10 күн өткенге дейін беріледі.

Ереженің 34 – тармағына сәйкес тіркеу куәлігінің (хабардар етілгені туралы куәліктің) түпнұсқасы жоғалған кезде резидентке, егер ол өтініш жасаған болса, жоғалған құжаттың көшірме нұсқасы беріледі.

Көшірме нұсқаны алу үшін резидент тіркелген немесе хабардар етілген жерінде түпнұсқа жоғалуының себептері мен жағдайлары көрсетілген өтініш тапсырады. Ұлттық банк өтініш келіп түскен күннен бастап, бес жұмыс күні ішінде көшірме нұсқа рәсімдейді және береді. Көшірме нұсқа бастапқы тіркеу куәлігі, хабардар етілгені туралы куәлік нөмірімен және күнімен беріліп, «Көшірме нұсқа» деген сөз және көшірме нұсқа берілген күн көрсетіледі.

Бұл жағдайда валюталық операцияны жүзеге асыру үшін кәсіпорынның тіркеу куәлігін көрсету қажет болатын сәт туады. Бұл жағдай оны Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің тиісті бөлімшесінен көшірме нұсқа сұрауға мәжбүр етеді.

Бұл жағдайда уәкілетті орган тіркеу куәлігінің көшірме нұсқасын беру мерзімін бұзған.

Кәсіпорын басшысы валюталық операцияны жүзеге асыруына – Қазақстан Республикасының резиденті емес кәсіпорынның мәміле төлқұжатын рәсімдеуді қажет ететін өнім экспортына байланысты коммерциялық кредит беруіне өтініш жасады.

Ерженің 2 – бөлімі 29 – тармағының 2 –тармақшасына сәйкес валюталық реттеу режимдері мәміле төлқұжатын рәсімдеуді қажет ететін экспортқа (импортқа) байланысты коммерциялық кредиттерге қатысты емес, яғни мәміле төлқұжатын рәсімдеуді қажет ететін мәміле Ұлттық Банк тіркеуге жатпайды.

ҚР резиденті – кәсіпорын қайталама нарықта резиденттер емес эмитенттердің ҚР заңнамасына сәйкес шығарылған бағалы қағаздарын сатып алған жағдайда, ол кәсіпорын сол операцияны жасау фактісі бйынша тіркеу куәлігін алуға өтініш береді.

Ерженің 2 – бөлімі 29 – тармағының 4–тармақшасына сәйкес валюталық реттеу режимдері резиденттердің қайталама нарықта резиденттер емес эмтенттердің ҚР заңнамасына сәйкес шығарылған бағалы қағаздарын (соның ішінде қазақстандық депозитарлық қолхаттарды) сатып аулына қатысты емес. Жоғарыда аталған операция Ереженің 56 – тармағындағы 6 – тармақшаға сәйкес хабардар етілуге тиіс.

ҚР резиденті емес ҚР аумағында шығарылған мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алғанда және валюталық операция жасау фактісі бойынша тіркеу куәлігін алуға өтініш берген жағдайда Ерженің 2 – бөлімі 29 – тармағының 5 –тармақшасына сәйкес валюталық реттеу режимдері резиденттер еместердің Қазақстан Республикасында шығарылған мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алудың қатысты емес, яғни бұл мәміле Ұлттық Банкте тіркеуге жатпайды.

^ 3 АҚША ҚАРАЖАТЫНЫҢ АУДИТІ МЕН ТАЛДАУЫ

3.1 Ақша аудитінің мақсаты, міндеттері және бағдарламасы

Транзиттік экономика жағдайында аудиттің өте өзекті бағыты – ағымдағы активтің ең жылжымалы және толық өтімді элементтері қатарына жататын ақша мен оның баламаларының төлеу циклі мен қозғалысын тексеру болып табылады. Ақшалай операциялар қарқынды, кең ауқымды сипатта. Дәл осы учаскеде үлкен резервтер мен әртүрлі бұрмалаулар жасырынған.

Ақшалай және кассалық – банктік операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы мемлекеттік және басқа нормативтік актілермен жеткілікті түрде қатаң реттелген. Сондықтан төлеу циклі функциональды аудитін өткізуге дайындық кезінде қабылданған заңдардың, стандарттардың, бухгалтерлік есептің, аудиттің, ақша тасуын, қолданылуын, қаржылық бақылаудың нормалары мен ұйымдастыру ережелерінің талаптарын мұқият оқып білу керек. Операциялық аудитор ұйымның төлеу мен қозғалысы циклін есептеу мен бақылау жүргізудің сапалы жақтары туралы анық тұжырымдамаларын қамтамасыз ету қажеттілігіне байланысты проблемалық сипаттағы көптеген заңдық, ұйымдастырушылық, әдістемелік, қаржылық, есептік, экономикалық мәселелерді шешудің баламалы мүмкіндіктерін қарастырған жөн.

Дегенмен жалпы аудитте ақшалай операцияларды тексеру мен ревизиялау тәсілдерінің өзіндік ерекшеліктері бар. Олар жалпы әдістер арқылы жасалса да, бұл операцияларды уақытылы және тиімді атқаруға ерекше көңіл аударатын төлеу циклінің функционалдық аудитінде бұлар шынында да жеткіліксіз. Сондықтан ғылыми зерттеулердің күн талабына сай бағыты ақшаны басқарудың функциональды аудитінің ерекше тәсілдерін анықтау мен ізденістерін талдау болып саналады.

Ақшалай ағымның төлем мен қозғалысы циклі функциональды аудитінде экономикалық талдау, бақылау мен статистиканың классикаклық әдістерімен қатар сарапшылық бағалау, жай және күрделі пайыз есептеулері, дисконттау, интегралды сараланған және матрицалық тәсілдер, желілік, желілік емес және өсіңкі бағдарламалау әдістерін, операцияларды, ойын теорияларын, шешім қабылдау және т.б. кеңінен қолданылуы керек. Функциональды аудиттің арнайы әдіс – тәсілдерінің көмегімен ақшаны басқарумен құнды қағаздардың тиімділігін арттыру мен ұйымдастыпруды жақсартудың әртүрлі резервтерін ашуға болады. Мәселен, инкассация мен төлемді тездету, флоудты, электронды ақша аударуды, сейф жүйесін, репо мәмілесін, бақылау шегі теориясын және т.б. ең көп шамаға молайту сияқты тәсілдерді дұрыс және уақытыла қолдану нақты ақшамен құнды қағаздарды шапшаң және ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді. Операциялық аудитор ұйымның төлеу мен қозғалысы циклін есептеу мен бақылау жүргізудің заңдық, ұйымдастырушылық, әдістемелік, қаржылық, есептік, экономикалық мәселелерді шешудің баламалы мүмкіндіктерін қарастырған жөн.

Аудитор ақша қозғалысы циклінің аудитін өткізгенде мыналарды анықтайды:

  • касса – банк операцияларын атқаратын қызметкерлердің сандық және сапалық құрамы;
  • касса – банк құжаттарын жасап, өңдейтін адамдар үшін есеп пен ақшаны бақылауың әдістемелік және ережелік талаптардың бар – жоғы;
  • осы жұмыс учаскесінің қызметкерлері кімге есеп береді;
  • касса –банк және басқа ақшалай операциялардың дұрысиығын кім және қашан, қалай тексереді;
  • кассадағы ақшаның бар – жоғын кенеттен тексеруді жүйелі жүргізуге арналған тұрақты жұмыс істейтін комиссины тағайындау туралы басшының бұйрығы бар ма;
  • бұл бұйрық орындала ма, кассаны кенеттен тексеру актідері бар ма және олардың мазмұны қандай;
  • аналитикалық және синтетикалық есеп, шаруашылық ішілік бақылау мен ақшалай операцияларды жедел қолдау қалай жолға қойылған.

Осыларға сүйене келіп, төмендегі кестеде ақша мен олардың баламаларының төлемі мен қозғалыс циклі аудитін өткізу бағдарламасының ықтимал нұсқаларының бірі келтірілген.

13 – Кесте – Ақша қозғалысы аудитінің бағдарламасы

Аудит процедурасы Ақпарат көздері, бағалаудың критерийлері мен тәсілдері
1 2
1. Ақшалай операцияларды атқаратын қызметкерлер құрамын білу Кадр бөлімінің мәліметтері, білім мен біліктілік туралы куәліктер, жұмыс өтімі, зияткерлік және іскерлік қасиеттері және т.б.
2. Ақшаны алу, сақтау және қолдану үшін әдістемелік, нормативтік және материалдық базамен қамтамасыз етуді тексеру Заңнамалық актілердің, стандарттардың, нормалардың, ережелердің, нұсқаулықтардың, құжат бланкілерінің, касса, сейф бөлмелерінің, күзет дабылдарының бар – жоқтығы
3. Операцияларды құжаттық рәсімдеу мен ақша басқару жағдайын алдын ала шолудың дұрыстығын тексеру

Кіріс және шығыс кассалық ордерлерін тіркеу журналы, ақшаның қозғалысы есебі кітабы, бастапқы құжаттар және т.б.
4. Ақша қозғалысы жөніндегі операцияларды көрсетудің дұрыстығын, толықтығын, дәлдігін тексеру Төлем тапсырмалары мен талаптары, журнал – ордерлер, тізімдемелер, сенімхаттар, бланк көшірмелері, чек түбіртіктері және т.б.

13– Кестенің жалғасы

5. Кассаны түгендеу мен кассалық операцияларды, ақшаны, құнды қағаздарды және қатаң есептегі бланкілерді тексеру

6. Ақшаның сақталуы мен мақсатты пайдаланылуын тексеру

7. Касса – банк операцияларын атқару мен есеп сақтау шарттарын айқындау үшін тексеру, байқау және тестілеу

8. Банк операцияларын, құжаттардың түгелдігі мен анықтығын тексеру

9. Ақшаны есептен шығару, кассалық және қаржылық тәртіпті сақтауды тексеру

Ұйым басшысының тұрақты жұмыс істейтін комиссия мен кассирді тағайындау туралы бұйрығы, жеке материалдық жауапкершілік туралы шарт, кассаны түгендеу актісі, кіріс және шығыс ордерлері, кассалық құжаттарды тіркеу журналы, касса кітабы, кассир қабылдаған және берген ақша есебінің кітабы, аванс есебі, журнал – ордер№1, ведомость№1, Бас кітап және т.б.
10. Инкассо қолданудағы, есеп айырысудың аккредитивтік және чектік түрлерінің, құрылымдық бөлімшенің ағымдағы басқа шоттарын ашудың дұрыстығы мен заңдылығын тексеру Банк көшірмелері мен алғашқы құжаттар, оларға тіркелген: аккредитивтер, чек кітапшалары, төлем тапсырмалары, журнал – ордерлер мен оған ведомстар№1,2,3.
11. Баланс көрсеткіштерінің Бас кітап мәліметтерімен сәйкестігі Баланс,1030 (411), 1070 (421-424), 1050 (431-432), 1040 (441),1010-1020 (451-452) шоттар, Бас кітап
12. Ақша қозғалысының аналитикалық және синтетикалық есебінің дұрыс жүргізілуін тексеру Бас кітап, 1-4журнал – ордерлер, ведомостары, касса кітабы, ақша қозғалысы туралы басқа құжаттар

Ақшалай қаражатпен, әсіресе, оның жылжымалы бөлігі – қолма – қол ақшамен (еңбек ақы бергенде, өндірістік шығыстарды төлегенде, есеп берілетін соманы беру мен пайдалануда және т.б.) жасалатын операциялар міндетті түрде тұтастай тексеруді талап етеді. Ықтимал бұрмалаулар мен қызмет бабын теріс пайдалану – касса – банк операцияларын бақылаудың маңызды міндеті.

Іс тәжірибеде кездесетін жасалу тәсілдері бойынша касса – банк операцияларының атқарылу мен щот төлемдері процесіндегі қызмет бабын теріс пайдалану мен бұрмалаулар былайша жіктеледі:

  1. Рәсімделген құжаттармен және қолхаттармен жасырылған және ештеңемен жасырылмаған ақшалай қаражатты тікелей ұрлау.
  2. Банктен, әртүрлі тұлғалар мен ұйымдардан кірістік ордерлер бойынша, басқа ұйымдардан сенімхат бойынша түскен ақшаны кіріске алмау және иемдену.
  3. кассадағы ақшаны есептен шығару; бір құжатты қайтадан пайдалану; кассалық құжаттар мен есептерде жиынтықты дұрыс есептемеу.
  4. Ақшаның жалған құжаттар бойынша негізгі есептен шығару сомасын көбейтіп, заңды рәсімделген құжаттардағы жалғандық.
  5. Әртүрлі тұлғалармен ұйымдарға заңды есептелген соманы сіңіріп кету, соның ішінде еңбек ақыны, депонентті соманы негізсіз иемдену.
  6. контрагенттермен дайын өнім, тауар үшін қолма – қол ақшамен есеп айырысу, бақылаушы – кассалық аппараттарды қолданбай, жұмыс орындау мен қызмет көрсету және т.с.с.

Мұндай бұрмалаулар мен теріс пайдаланулар кассирді дұрыс іріктемеу, (тәжірибесіз және сенімсіз), кассаны жүйелі тексермеу, ішкі бақылаудың нашарлығы және сол сияқты салдарынан болады.

Төлем циклінің аудитінің күрделі учаскелерінің бірі – кассалық операцияларды тексеру. Ең алдымен кассадағы кассалық операцияларды кім және қалай атқаратынын білу керек. Тексерудің қорытындылары аудитор, бас бухгалтер және кассир қол қоятын актімен рәсімделеді. Ақшалай қаражаттың немесе ақшалай құжаттың және басқа да құндылықтардың артық шығуы немесе кем шығуы анықталған жағдайда кассирден жазбаша түсініктеме алу керек. Ақшалай қаражаттың көп жетпеуі табылғанда, аудитор ұйым басшысына кассирді тексеру анықталғанша міндеттерінен шеттету туралы мәселе қояды.

Жол – жөнекей ақша аудиті есебінде бухгалтерлік есепте саналатын сомалардың шынайылығын, контрагенттер аударған, алайда тексерілетін ұйымның есеп шотына есепті айда түспеген сомаларының қалайша көрсетілуін тапсыру керек.

Бұрмалаулар мен теріс пайдаланулардың алдын алу үшін мыналар талап етіледі:

– банктегі есеп шот бойынша жазбаларды көшірмелерге тіркелген негізделермен үнемі салыстыру;

– жабдықтаушылармен құжаттарыды қарама – қарсы тексеру өткізіп, құжаттарды рәсімдеуге талапты арттыру;

– дебиторлармен және кредиторлармен, қызметкерлермен және басқа контрагенттермен есеп айырысуларды қайта тексеруді жүйелі жүргізу.

Төлем циклін аудиторлық тексеру мен шаруашылық жүргізуші ұйымдардың қызметін сараптау іс тәжірибесін талдау есептеулерді жүргізудегі типтік бұрмалаулар туралы тұжырым жасауға және олардың ақшасын басқаруды жақсарту жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуге мүмкіндік береді.

Ақшаның есеп шот бойынша қозғалысын төлеу циклін тексеру үшін ұйым банк көшірмелері мен бастапқы құжаттардың мәліметтерін салыстыруы қажет. Сонымен бірге көшірмелердің өңделетіндігін (шот корреспонденциялары жазыла ма), құжаттардың нөмірленетінін, ақшаны есептен шығару толық, жеткілікті жасалғандығын тексеру керек.

Тағы бір өрескел қате – ақшаны ұйым кассасына кіріске алмау. Тексеру кезінде аудитор бар ақшаның қозғалысын талдауы, іс жүзінде жасалған төлемді дебиторлық борышты өтеу сомасымен касса есебіне алынған сома арасындағы айырмашылықты анықтауы керек. Түсімді банкке тапсырудың мерзімділігін мұқият зерттеп, бақылау және оның әртүрлі қажеттіліктерге жұмсалу жағдайларын анықтау керек.

Тексерудің жеке объектісі – нақты мақсаттарға, сонымен қатар еңбек ақы төлеуге, іс сапар шығыстарын жабуға, шаруашылық қажеттіліктеріне және т.б. чек кітапшасы бойынша банктен алынған ақша қозғалысы.

Тексеруге ақша алумен істен шығу туралы мәліметтерді салыстыру керек.

Ұйымның кассадағы ақшасы қозғалысын анықтап, оларды кіріске және шығысқа алудың уақтылығы мен толықтығын тексеріп отыру қажет.

Кассалық тәртіпті сақтау мен төлем циклі аудитінің бағдарламасын түп түгел орындау үшін тестілеу өткізуге болады. Сұрақтар тізбесін тексеруші аудитор ұйымдағы нақтылы жағдай мен төлем циклі аудитінің қойған мақсаттарына сәйкес жасайды. Тестілеу ішкі бақылаудың жағдайын анықтауға, ақшаның сақталуын қамтамасыз етуге, бухгалтерлік есепте кассалық операцияларды түгел және анық сенімді көрсету үшін талдауға мүмкіндік береді.

Мұндай тестілеу циклі мен ақшаны басқарудың тиімділігін бағалаудың баллдық, индекстік немесе процедуралық тәсілдері қолданылуы мүмкін. Мысалы, бағалаудың баллдық тәсілінде «Иә» жауабы үшін ақша қозғалысын ұйымдастыру деңгейіне байланысты 1-ден 3-баллға дейін, ал «Жоққа» 0 баллы қойылады. Ұйымның ақшасын аудару жағдайын тестілеу қорытындыларын жалпы бағалауда қойылған баллдар сомасы бойынша: 50-ге дейін өте төмен, 51-65 төмен, 66-80 орта, 81-90 жоғары, 91 баллдан бастап өте жоғары.

Бұғатталған 22 млрд доллардың салдары қандай болмақ?

Қазақстанның мұнай мен газ сатудан түскен ақшасы сақталатын ұлттық қор Қазақстан тарихында бірінші рет ресми бұғатталып отыр. Ұлттық қор – тікелей ел президентіне бағынатын жабық құрылым. Сарапшылардың пайымдауынша, егер қор қызметі ашық жүргізілсе, мұндай мәселе болмас еді.

СТАТИГЕ ЖОЛДАНҒАН СҰРАҚТАР

Азаттық бизнесмен Анатол Статиге пікір сұрап хабарласқан еді. Телефон арқылы сөйлескен Стати сұрақтарды БАҚ-пен байланыс жөніндегі өкілдеріне жолдауды сұрады. Олардың бірі Крис Уинанс Статидің Sputnik сайтына берген сұхбатын пайдалануғаа болады деген жауап жолдады. Уинанс әлгі сұхбатында Стати мен оның компанияларының Қазақстан үкіметіне қарсы талап-арызына байланысты Mellon банкі 22 миллиард долларды,соның ішінде шамамен 11 миллиард долларды АҚШ-тың қазынашылық векселдері бұғаттағанын растайды.

Крис Уинанстың айтуынша, Ascom Group компаниясының қожайыны Стати Қазақстанға бір миллиард доллардан астам инвестиция құйған, бірақ кейін бұл қаржы ел үкіметінің иелігіне «өтіп кеткен».

Уинанстың мәлімдеуінше, Стати халықаралық соттарда бірнеше рет жеңген. 2020 жылғы желтоқсанның 19-ы күні Стокгольмнің сауда палатасы жанындағы арбитраждық алқа Статидің талабын жарым-жартылай – 500 миллион долларға қанағаттандырған. Бизнесмен талап-арызында төрт миллиард доллардан асатын сома көрсетілген. Бұған қоса, Статидің талап-арызы бойынша «Самрұқ-Қазына» қорының KMG Kashagan BV голландиялық кәсіпорнындағы 5,2 миллиард долларға бағаланатын акциялары да бұғатталған. Каспий теңізіндегі Қашаған кенішін игеруге Қазақстан осы компания арқылы қатысып жатыр.

Уинанстың айтуынша, Швецияда қазақстандық 33 мемлекеттік компанияның шамамен 100 миллион доллар акциясы бұғатталған. Олардың ішінде Volvo, Skanska, Electrolux, Nordea кәсіпорындары да бар. Бұл акцияның бәрі швециялық SEB-банкінде сақталған.

ҚАЗАҚСТАННАН ҚАРЫМТА РЕАКЦИЯ

Ұлттық қордың бұғатталған активтеріне қатысты сот отырысында Қазақстанның мүддесін Herbert Smith Freehills LLP халықаралық заң фирмасы қорғаған.

Желтоқсанның 22-і күні Қазақстанның әділет министрлігі өз сайтында Стати мен Қазақстан арасында өткен соттардың хронологиясын жарияланды.

2020 жылғы наурызда ресми Астана Стокгольм арбитраж трибуналының Қазақстанды Статиге 500 миллион доллар төлеуге міндеттейтін шешіміне шағым түсірген. Бірақ министрлік шағымның нәтижелері, 500 миллион доллардың төленген-төленбегені туралы жазбаған.

Әділет министрлігінің мәлімдеуінше, «Стати ұзақ жылдар бойы Қазақстанда алаяқтық схема ұйымдастырып, қаржы есептерін бұрмалаған, Маңғыстаудағы газ өңдеу зауыты құрылысының құнын асырып көрсеткен».

2020 жылғы маусымда Қазақстан «Стати Швеция сотында алаяқтықпен жеңді» деп мәлімдеп, Ұлыбританияның жоғарғы сотына шағымданған. Ұлыбританияда сот тыңдауы 2020 жылғы қазанда басталады.

Әділет министрлігі «Bank of New York Mellon ұлттық банкпен келіскен міндеттемелерін бұзып отыр» деп санайды. Қазақстан Ұлыбритания сотына Нью-Йорк банкінің ақшаны бұғаттау туралы шешіміне де шағымданған. Бұдан бөлек, Қазақстан қазанда «алаяқтық әрекеттері үшін» Статидың үстінен Вашингтон (АҚШ) сотына арызданған.

ИНВЕСТОРДАН «АЛАЯҚҚА» АЙНАЛҒАН БИЗНЕСМЕН

Молдовалық Ascom Group компаниясының 65 жастағы басшысы Анатол Стати 1990 жылдардың аяғынан бастап Маңғыстау облысындағы Толқын мен Боранкөл мұнай-газ конденсаты кеніштеріне инвестиция салған. 2005 жылы Маңғыстауда Боранкөл газ өңдеу зауытының құрылысы басталған. Жобаның құны 176,5 миллион доллар деп бағаланып, оны Статидің Tristan Oil компаниясы қаржыландырған. Бизнесмен зауыт құрылысына «Толқынмұнайгаз» еншілес компаниясы арқылы «156,2 миллион доллар қаржы құйған».

2008 жылы қазанда Молдованың сол кездегі президенті Владимир Воронин Статиді Молдовада оппозицияны қаржыландырған «сенімсіз пысықай» деп атап, Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа хат жазған. 2009 жылы сәуірде Кишиневте болған жаппай тәртіпсіздіктерден кейін Молдова билігі мемлекеттік төңкеріс жасамақ болды деген айыппен Статидің 29 жастағы ұлы Габриэль Статиді тұтқындаған.

2009 жылы Қазақстанның қаржы полициясы Ascom Group компаниясына қарасты «ҚазПолМұнай» және «Толқынмұнайгаз» компанияларының жұмысын тексерген. Тексерістен кейін «ҚазПолМұнай» бас директоры Сергей Корнегруца «заңсыз кәсіпкерлікпен айналысты» деп тұтқындалған.

Маңғыстау облысы Ақтау қалалық сотының үкімінде «Корнегурца 2007 жылдың наурызынан 2008 жылдың мамырына дейін мұнай құбырларын лицензиясыз пайдаланып, 21 миллиард 675 миллион теңге көлемінде заңсыз пайда тапқан» деп жазылған.

2009 жылдың қыркүйегінде сот Сергей Корнегруцаны «жалған кәсіпкерлікпен айналысты» деген айыппен төрт жылға соттап, жазасын жалпы режимдегі колонияда өтеуге әрі мүлкін тәркілеуге үкім кескен. Келесі жылы Сергей Корнегруца Атыраудағы УГ-157/10 қоныс колониясынан Кишиневке қашып кеткен.

Ресми басылымдардың жазуынша, Статидің салып бітпеген зауыты «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының қарауына өткен.

ПРЕЗИДЕНТКЕ ТІКЕЛЕЙ БАҒЫНАТЫН ҚОР

Қазақстан ұлттық қоры 2000 жылы президент Назарбаевтың жарлығымен норвегиялық үлгі бойынша құрылған. Бұл – тұрақтылық үшін, елдің қаржысы келешек ұрпақтың игілігі үшін жиналып, сақталатын қор. Ресми дерекке бойынша, қор мұнайдан түсетін тікелей салық, үстеме пайда салығы, роялти (табиғи ресурстарды пайдалану құқығынан алынатын төлем – ред.), бонустар, экспортқа шығарылған мұнай салығы есебінен толығып отырады. Бұған қоса, мемлекеттік мүлікті жекешелендіру мен ауыл шаруашылығына арналған жер телімдерін сатудан түскен кіріс те қорға түседі деп көрсетілген.

Мұнай бағасы құлдырамай тұрған «берекелі» жылдары қор көлемі рекордты деңгейге жетті. Мысалы, 2020 жылы қор қаржысы 77 миллиард доллар болған. Қаржы министрлігінің соңғы есебіне сәйкес, қазір ұлттық қорда 57 миллиард доллардан сәл асатын ақша сақтаулы. Соңғы төрт жылда қор қаржысы шамамен 20 миллиард долларға азайған.

Ұлттық қордың активтерін ел президенті басқарады. Кеңеске премьер-министр, парламент сенаты мен мәжіліс төрағалары, президент әкімшілігінің басшысы, ұлттық банк және республикалық бюджеттің орындалуын қадағалайтын есеп комитетінің төрағасы, қаржы және ұлттық экономика министрі кіреді.

Көре отырыңыз: Бұғатталған 22 млрд туралы депутаттар пікірі

Шифрланған валюталарда PCC салығы. Не болып жатыр?

Ҳозирги пайтда замонавий инсонга ҳаётини янада қизиқроқ ва янада қулай қиладиган ҳар хил «ақлли» қурилмалар мавжуд. Масалан, бугун болалар учун GPS изловчили ва телефон ўрнатилган Smart Baby watch q50 ақлли соатини сотиб олишингиз мумкин.

Smart Baby Watch q50 соатларининг афзалликлари:

– Боладаги соатга қўнғироқ қила оласиз. Соатга ўрнатилган микрофон ва динамика сабаб болангиз сизни эшита олади ва жавоб қайтаради!

– GPS трекер. Болангиз жойлашган жойни харитада кўриб турасиз!

– SOS тугмаси бор. Яъни «шошилинч чақирув». SOS тугмасини бир маротаба босиш орқали фарзандингиз сизга қўнғироқ қила олади!

– Соатга SMS ва қисқа овозли хабар юбориш мумкин!

– «Яширинча кузатиш» функцияси бор. Яъни, сиз исталган пайтда болангиз билмаган ҳолда, у ким билан ва нима ҳақида гаплашаётганини эшитиб тура оласиз!

– Сиз харитада белгилаб қўйган чегаралардан болангиз чиқиб кетса бундан сиз хабар топасиз!

– Бола 30 кун ичида қаерларга борганини харитадан кўра оласиз!

– Агар соатнинг қуввати кам қолса сиз бундан хабар топасиз!

– Қадам ўлчагич. Соат юрилган қадамларни санайди.

– Bluetooth бор – соатни йўқотиб қўймаслик учун!

– Соатдан будильник сифатида фойдаланса бўлади!

– Соат синишдан ҳимояланган ва сувга чидамли.

GPS-соатларсиз бола қаровсиз ҳолда

– Сиз фарзандингиз вақтини қандай ва қаерда ўтказаётганини билмайсиз.

– Фарзандингиз кун мобайнида қаерга борганини қайси йўналишда ҳаракатланаётганини кўра олмайсиз.

– Фарзандингизнинг бирор манзилга (масалан, мактабга) келганлигини ёки кетганлигини билмайсиз.

– Фарзандингиз билан кафолатланган алоқа йўқ, телефонини унутган, йўқотган ёки қуввати тугаган бўлиши мумкин.

– Фарзандингиз ёнингизда бўлмаган пайтда ундан хавотир оласиз.

– Фарзандингиз қаерда турганини билмайсиз ва керак бўлганда ёрдамга кела олмайсиз.

– Фарзандингиз сиздан узоқда бўлганда, сайрга чиққанда, савдо марказида, болалар майдончасида ва бошқа жойларда назорат қила олмайсиз.

– Фарзандингизга ҳар қандай рақамдан қўнғироқ қилишга рухсат бериш ёки тақиқлаш имкони йўқ.

– Қурилмани узоқдан туриб ёқиб-ўчира олмайсиз.

Нега айнан биздан харид қилишади ?

Чунки:

– Биз маҳсулотни бутун Ўзбекистон бўйлаб манзилингизга етказиб берамиз!

– Биз маҳсулотга 6 ой КАФОЛAТ берамиз!

– Бизда маҳсулотни қабул қилиб олганингиздан сўнг тўлов қиласиз! (Яъни олдиндан ҳеч қандай тўлов бўлмайди)

Нархи: 15% лик чегирма билан: 287.000 сум !

Уйингизгача етказиб бериш нархи 35.000 сум !

Екілік опциялар брокерлерінің рейтингі 2020:
Барлық екілік опциялар мен форекс туралы
Пікір үстеу

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: